در روزگاری که هم گفتن مشکل بود و هم نگفتن، درد گفتن را به سکوت که همانا دروغ گفتنی بزدلانه و ریاکارانه بود ترجیح دادیم. مسیح وار به قصاص گناهی ناکرده بر صلیب شدیم و چگونه مردن را آموختیم و چگونه زیستن را و پرواز را برای رسیدن به آستانه رهایی به خاطر سپردیم. جاده های خلوت شب را با عشق و ایمان به آزادی طی کردیم، چون باور داشتیم که مرگ افراد مرگ افکار نیست، عمر شقایق کوتاه است و هیچ مرگ قشنگی بی دلیل نیست. "بخوان به نام گل سرخ در صحاری شب / که باغها همه بیدار و بارور گردند / بخوان ، دوباره بخوان / تا کبوتران سفید به آشیانه خونین دوباره برگردند
بی شک مهمترین خصلت جریان دانشجویی سیالیت آن است. هر نسلی می آید تا خود بیازماید و خطا کند و بر تجربه خویش بیافزاید. باید این حق را برای هر نسل به رسمیت شناخت. قدمای هر تشکلی انبانی از دغدغه و تجربه را با خود دارند. اما قطعاً این دغدغه و تجربه، حقی برای دخالت، خط دهی و کنترل آن مجموعه ایجاد نمی کند. بلکه باید با تضمین استقلال دانشجو و برقراری رابطه ای صحیح بر انباشت تجربیات افزود تا تربیت یافته گانی کارآزموده به بار آیند، که در غیر اینصورت گوش به فرمان هایی تهی از اندیشه و هویت ساخته می شوند که همواره بی ریشه و پیچک وار به دنبال مقتدایی می گردند. و عجبا که این آفت همچنان متوجه جریان دانشجویی است.
همه برنامههایی که تا امروز در حال پیگیری است و در این سالهای اخیر هم سرعت بیشتری به خود گرفته است، داستانی را کلید زد که از ممنوعیت ادامه تحصیل برای برخی از دانشجویان حکایت میکرد. داستان از آزمون کارشناسی ارشد سال 85 شروع شد؛ همان روزها که پذیرفتهشدگان به دانشگاهها مراجعه میکردند و به جای معاون آموزش به دفتر مدیر کل هسته گزینش وزارت علوم راهنمایی میشدند. فعالان صنفی در دوره کارشناسی و مدیران نشریات منتقد دانشجویی بزرگترین قشر ستارهداری بودند که در دانشگاههای سراسر کشور با تعجب به پاسخهای مبهم مسوولان ثبت نام دانشگاهها نگاه میکردند، مدیران آموزش هم اطلاعات بیشتری نداشتند؛ در آن روزها همه مسوولان وزارت علوم از وزیر تا معاونان کل داستان را تکذیب میکردند.
دهم تیرماه سال پیش که آقای کبودوند را در محل کارش بازداشت کردند فکر نمیکردم مدت بازداشتش اینقدر طولانی شود و نهایتاً چنین حکم سنگینی برایش صادر کنند. اکنون یک سال از در بند کردن محمدصدیق کبودوند گذشته و حکم ناعادلانهای که برای او صادر شده مورد اعتراض وکلای وی، فعالان و نهادهای حقوق بشری در سطح جهان، ایران و کردستان قرار گرفته است. حکمی که به دلیل تأسیس سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان و با استناد به مواد 498 و 500 قانون مجازات اسلامی ایران صادر شده در حالی که آگاهان و حقوقدانان تشکیل و فعالیت سازمان تحت ریاست ایشان را بر مبنای اصل 26 قانون اساسی مجاز و قانونی میدانند.
قدرت غیرمعقول باعث شده است که "دکتر مددی"ها نه از جایگاه مجری قانون، که از جایگاه قانون اعمال اراده کنند: "من قانون هستم. یا در برابر من تسلیم میشوی و یا از دانشگاه اخراجت میکنم." بیدلیل نیست که محافظه کاران از زیر سوال بردن قاطعانه متهم طفره میروند؛ چرا که دکتر مددی با قدرت زیادی که داشته است، به نوعی نمادی از حاکمیت بوده است و زیر سوال رفتن او درواقع زیر سوال رفتن تمام حاکمیت است. چگونه است که تعرض به دختری که به قصد تحصیل وارد دانشگاه شده و ناگهان خود را در چنگال یک فرد هوسباز میبیند، بیحرمتی به نظام تلقی نمیشود؛ ولی افشای رفتار غیرانسانی و خجالتآور یک استاد دانشگاه، ترویج فحشا و بیآبرو کردن نظام محسوب میگردد؟
پس چرا پس از گذشت 30 سال باز هم ناچاریم از زور و تهدید و مجازات سخن بگوییم تا فرهنگ دینی را ترویج کنیم؟ تا جایی که امکان داشته است از ورود و تبلیغ و ترویج فرهنگ غرب و شرق به این کشور جلوگیری به عمل آمده است. از ممنوع بودن ویدیو تا ممنوع بودن ماهواره و فیلترینگ سایت ها و پارازیت های رادیویی و... همه و همه تا به حال با جدیت تمام پیگیری و اعمال شده است. پس چرا هنوز از مدهای لباس و موی سر غربی و شرقی سخن می گوییم و برای کسانی که این قبیل لباس ها و مدل موها را داشته باشند مجازات تعیین می کنیم؟
پارلمان اروپا خواستار از سرگیری گفتگوهای انتقادی با نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در بارهی وضعیت حقوق بشر در این کشور شد. این موفقیتی برای”کمپین بینالمللی حقوق بشر در ایران” است که خواهان حساسیت بیشتر اروپا به روند سرکوب زنان، کارگران، اقلیتها و دانشجویان شده بود.
گفتگو با دکتر عبدالکریم لاهیجی، نایب رییس جامعههای دفاع از حقوق بشر.
چه دلیلى موجب شده که پارلمان اروپا پس از وقفهاى چهارساله، دوباره نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران توجه نشان دهد و خواستار مذاکره در این مورد شود؟
عبدالکریم لاهیجى: توجه شما را به این موضوع جلب مىکنم که دو هفته قبل پارلمان اروپا بیانیهاى در رابطه با وضعیت حقوق بشر در ایران داد. در این بیانیه، از کمیسیون اتحادیه اروپا خواسته شد تا مکانیسمهایى برای آغاز دوباره گفتوگو دربارهی وضعیت حقوق بشر در ایران اعمال کند. بهانهى قطع گفتوگوها شاید براى هر دوطرف، مناقشه اتمى بود. قبل از آن، در چهارچوب میزگردهایى در تهران و بروکسل، گفتوگوهایى در باره شرایط حقوق بشر در ایران آغاز شده بود که متاسفانه بینتیجه بودند. ما مدافعان حقوق بشر اما، همیشه فکر کردهایم که ادامه این گفتوگوها، تاثیرش بیشتر از قطع گفتوگوهاست. کافی است نگاه کنید به اینکه وضعیت حقوق بشر در نبود این مذاکرات، به مراتب بدتر شده است.
نقش فدراسیون جامعههاى حقوق بشر در مورد اینکه اتحادیه اروپا در این زمینه گام بردارد و تنها به صدور بیانیه اکتفا نکند، چیست؟
ما طى چهارسال گذشته، بارها به اتحادیه اروپا و کشورهاى غربى گوشزد کردهایم که آنها نمىتوانند تنها نگران انرژى هستهاى و پرونده اتمى در ایران باشند. ما توضیح میدادیم که چرا انرژى هستهاى در دمکراسىها خطر نیست اما در کشورهایى امثال ایران خطر است، زیرا در ایران دمکراسى نیست و نهادهاى ناظر بر رفتار و اعمال دولت وجود ندارد. ما خوشحال هستیم که چهارسال تذکرهاى پیاپى ما موثر واقع شده و دستکم اتحادیه اروپا به این نتیجه رسیده که این پرونده را دوباره باز کند. متاسفانه بهغیر از تذکار و یارى خواستن از رسانههاى خبرى، از ما کار دیگری بر نمیآید. امیدواریم اتحادیه اروپا از کشورهاى شناخته شدهاى که همواره روابط اقتصادى خود را در اولویت با هر مسئله دیگرى با ایران قرار دادهاند، بخواهد که ادامهی روابط اقتصادى را موکول به از سرگیرى مذاکره در باره حقوق بشر در ایران بکنند.
در آغاز اشاره کردید که وضعیت حقوق بشر در ایران در سالهاى اخیر بدتر شده. در دستهبندى موارد گوناگون مىتوانید بگویید چه جنبهاى شاخصتر بوده است؟
متاسفانه در صدر، مجازات اعدام قرار دارد که در سال گذشته نزدیک به ۴۰ درصد افزایش داشت. از جمله اعدام در منظر عمومى و سنگسار که منع آن، از توافقهاى قبلى با اتحادیه اروپا بود. در حوزه فعالیتهاى مدنى، بیش از همه فشار بر زنان افزایش داشتهاست. بیشتر از ۵۰ نفر از فعالان حقوق زن مورد پیگیرد و محکومیت به زندان و شلاق قرار گرفتهاند. دو تن از این فعالان، روناک صفارزاده و هانا عبدى که کرد هستند، همچنان در زندان بهسر میبرند. همه اینها نشان میدهد که متاسفانه در دو سه سال اخیر وضعیت حقوق بشر در ایران بدتر شده. دولت آقاى احمدىنژاد کوچکترین توجهى به آزادىهاى اساسى در ایران ندارد. دلیل دیگر هم عدم حساسیت غرب و اتحادیه اروپا نسبت به بهبود وضع حقوق بشر در ایران است.
شما گفتید که مناقشه هستهاى موجب شده که دولتهاى غربى، نقض حقوق بشر در ایران را موضوع عاجل به شمار نیاورند. در داخل هم در عین حال، فشارها با همین مناقشه توجیه یا تشدید مىشود. بهنظر شما، فعالان حقوق بشر به ویژه در خارج از ایران، چگونه مىتوانند به مصاف چنین پارادوکسى بروند؟
گفتوگوى ما همواره با مخاطبان غربى این بوده که مسئله دمکراسى و حقوق بشر باید پا به پاى مسائل دیگر از جمله مناقشه هستهاى پیگیرى شود. الان در ارتباط با پرونده هستهاى یک بسته تشویقى ارائه شده که شامل پیشنهادهایى در ارتباط با کمکهاى فنى و اقتصادى یا شاید تجدید گفتوگو و رابطه با آمریکا است. ما مىخواهیم در این بستهها، بهبود وضعیت حقوق بشر، اعاده آزادىهاى اساسی و برقرارى دمکراسى در ایران هم پیشنهاد شود. البته ما نمىگوییم غرب اینها را به مردم ایران بعنوان تحفه هدیه بدهد. نه! مبارزه در ایران ادامه دارد ولى خواسته ما از غرب اینست که اگر رسالت دفاع از حقوق بشر براى خود قائل است، از ایران و بطور کلى همه کشورهایى که در آنها حقوق بشر نقض مىشود و جلوى دمکراسى را مىگیرند، بخواهد که موازین مربوط به این مسائل را رعایت کنند.
مهیندخت مصباح
رادیو دویچه وله
