دست های خالی عمو نوروز، نریمان مصطفوی

شکستن طلسم ظلمت را چشم امید به عمو نوروز افسانه ای بسته بودم، آن که از کودکی ام با بوی درخت و جوانه می آمد.

در روزهای آخر اسفند پدرم در باغ خانه گل می کاشت. بیدارم میکرد و لب پنجره می برد که « نگاه کن این گل ها را که ارمغان عمو نوروز اند، دیشب که ما خواب بوده ایم کاشته است ». دست و رو را گربه شور میکردم، لقمه های زورکی صبحانه را نجویده میزدم به باغ. دو دستم را میگشودم، هوا پیما می شدم و دوان و زوزه کشان روی زمین می پریدم و نگاهم در عین سرکشی زیر پایم را جستجو می کرد، تا مبادا گلهای عمو نوروز را له کنم .خوب که خسته می شدم در سایه درختی دراز می شدم و سر خوش و نشئه از آواز پرنده ها ، عمو نوروز را چه خیال انگیز با ردای قرمز و تبرزین درویشی مجسم می کردم که دستان فراخش پر از نوبر است، از فرازای افلاک می آید و پدر را اسکناس، مادر را لبخند و من و بابابزرگ را شکلات می آورد.

 یکی دو روز مانده به عید، کوزه پارسال را به دستور مادر می بردم که بشکنم که «مولود » و «زندگانی» بیایند. باید محکم بر زمینش میزدم ، که صدای شکستنش عمونوروز را خبر کند و اگرچه کم بنیه بودم، عمو نوروز همیشه می شنید و چه طناز و خوش خرام می آمد. خوشحال بود و خسته ، که پنجه در پنجه ی اهرمن افکنده بود و با کمک من که کوزه را محکم به سرش زده بودم ، شکست سختی داده بودش. با هم کوزه ی آش و لاش را نظاره می کردیم و قهقهه می زدیم.

در لحظه ی نو شدن سال با جنبیدن ماهی ، ذوق دیوانه ام می کرد ، دلم به حال پیرزن می سوخت که چای بر سماور گذاشت و خوابش برد و عمو نوروز را ندید و «من» دیدمش که از پی روزگار فترت و انحطاط ، برای نوزایی آمده است. می آمد به خانه ای که برای او تکانده بودندش و به تلافی، دست به کار لاروبی قلب ها می شد و با همه ی گرفتاری اش از نورپردازی باغ تا تحویل صلات ، آَش کسی را هم نزده نمی گذاشت. حتی با من ، دزدکی به غارت هوسناک سمنو می آمد و هسته های سنجد را پشت مبل می انداخت و دوباره به باغ می گریختیم. با ناز و تبختر در باغ می گرازیدیم و سبکبال ،عشق و آزادی و سرخوشی را، به سلامتی یکدیگر لاجرعه سرمی کشیدیم. هیهات که این تلق زلال خیالی زود فرو ریخت ، پدر دیگر نیست و گذر زمان بابابزرگ را سخت رنجور کرده است. من بزرگ شده ام و دیگر از باغ و گنجشک اثری نمانده است. دیگر آموخته ام که پدیده ها را بکاوم و ذهنم را در واجستن درست و اصولی علل و عوامل بکار اندازم. نوروز، دیگر نه آن رویای گوارا و تخم مرغ های رنگین، که همجواری مردمان سرگرم خریدی است که یخ زده و بی تفاوت از کنار دخترکان و پسر بچه های کثیف و ژولیده ای می گذرند که با داریه ای اسقاط و چهره ی هاج و واج و حیران و ذغال آلود ، مقابل مراکز تجاری مجلل پایتخت دودگرفته، خارج از نت و فارغ از وزن، عربده می کشند که « حاجی فیروزه،بعله ،سالی یه روزه، بعله ».

نوروز نه آن جلوه ی پر شر و شور لاهوتی بیکران، که اشک مادرانی است که در انتظار کشنده ی آزادی فرزند، چرخش ماهی را در خاک و خل روبروی «اوین» در میان « تمام نفرت و نفرین این ایام غارت»، به نظاره نشسته اند که احمدشان، احسانشان، مجیدشان، بهروزشان ….را در بغل ندارند. و بغض فروخورده ی پدران سوگوار و ماتم زده ایست که بجای نوشخند، از یادآوری تصویر وهمناک و هراس انگیز فرزند در سیاهچال، نیشخندی تلخ به لب دارند. فرزندی که به هنگام خردسالی، با عمو نوروز قهقهه می زد، سمنو می دزدید و کوزه می شکست. فرزندی که امروز تنها نشانه ی حضورش، تلفن های بی نظم و بی ترتیب و عکسی سیاه و سفید بر هفت سین عزاست.

 نیک می دانم که در زندان نیز همانند بیرونش، از قر و قمیش بهار، خبری نیست و دوستان دربندم همچون من و کودکان گرسنه، دیگر نه در وسوسه ی ربودن سنجد اند و نه در هیاهوی عید. دنیای کودکی واژگون شده و سنبل و درخت، جایش را به دلزدگی و یأس داده است. باور نمی کنم که اسطوره های بچگی جمله لاطائلات بوده و عمو نوروزی نیست که اهرمن را فائق آید. به خود می قبولانم دستکم مثل بابابزرگ سست و ناتوان شده و او را یارای مقابله با پلیدی ها که صمصام برکشیده و نفس کش می طلبند، نیست. گوشه ای پس نشسته و از یکه بزن ها، یکه می خورد. باور می کنم که عمو نوروز ورجاوند بزرگوار و نجیب، امروز ورشکسته است و توبره اش از هدایا و عطایا تهی، و اگرچه در عین فقر و نداری، ظاهر آراسته، نه دیگر چون روزگار بچگی نستوه و خستگی ناپذیر است و نه از هیمنه و شکوه همایونی اش نشانی باقیست. باور می کنم که زهوارش در رفته و سخت شرمسار وثوق تباه شده میان من و اوست که درماندگی اش را از چیرگی بر اهرمن محیل و زیرک پذیرفته ام. با این همه هنوز نمی خواهم باور کنم که تمام نوید هایش، وعده وعید سرخرمن بوده و حقیقت یافتنش موکول به فصلی است که گل از نی می شکفد.

 یک ساده لوح در پس روحم به شوق گفت: در پس هر خزان که همیشه بهار هست!
من صبر می کنم

با اینکه از نگاه تو دیریست خوانده ام

پاییز ماندنی است

 در پشت این خزان

دیگر بهار نیست!

* *شعر از ا.دیهیمی