حسن یوسفی اشکوری در سخنرانیاش در حسینیه ارشاد به تشریح پیدایش خوارج و اعتقادات و افکار آنها و تحلیل و جمع بندی فکری، سیاسی، تاریخی و دینی خوارج پرداخت و گفت: به نظر میرسد همه خوارج را میشناسند، اما واقعیت این است که اطلاعات موجود با تحقیقات صورت گرفته کامل نیست.
در مراسم دومین شب احیا که از سوی دفتر تحکیم وحدت در حسینیه ارشاد برگزار شد، یوسفی اشکوری به نوشتههایی از یک محقق غربی اسلام شناس و شرق شناس در خصوص خوارج اشاره کرد و افزود: همانطور که سالهای آغازین تولد یک کودک در شکل گیری شخصیت او موثر است، نیم قرن اول اسلام پایه گذار کل تاریخ اسلام به حساب میآید.
وی تصریح کرد: خوارج معنای مختلفی دارد از جمله میتوان به خروج از دین اشاره کرد که در نهج البلاغه با عنوان مارقین از آنها یاد شده است که به معنای دور شدن از هسته دین است. از طرف دیگر، خوارج معنی خروج کنندگان از حوزه سیاست را نیز دارد یعنی خروج کنندگان از حکومت بهحق و مشروع علی (ع).
وی پیدایش خوارج و به وجود آمدن جنگ نهروان را از دل جنگ صفین با معاویه دانست و با یادآوری مختصری از شواهد تاریخی دو جنگ صفین و نهروان از جمله بر نیزه کردن قرآن، فریب خوردن خوارج که از یاران صدیق و خالص علی (ع) بودند جریان حکمیت و ادعای خوارج مبنی بر خارج شدن علی (ع) از دین به علت پذیرفتن حکمیت گفت: اگر این اتفاقات نمیافتاد به جرات میتوان گفت مسیر اسلام تغییر میکرد.
یوسفی اشکوری به کتابی نوشته یکی از خوارج عهد حاضر که از باقی ماندگان فرقه “عواضیه” هستند اشاره کرد و افزود: در این کتاب ادعا شده است که خوارج از یاران علی (ع) بودهاند و هیچگاه او را تکفیر نکردهاند. ادعا این است که ابن ملجم از خوارج نبوده است و جنگ نهروان توسط آنها صورت نگرفته که البته با توجه به شواهد تاریخی این ادعا بی اساس به نظر میرسد.
وی عقاید دینی، اجتماعی، سیاسی و فکری خوارج را در ۱۰ بند عنوان کرد: هر کس گناه کبیره کند، از اصحاب جهنم است. هرجا خوارج حاکم نباشند دارالکفر است. هرکس در دارالکفر ساکن باشد کافر است و باید با او جنگید. حکومت ابوبکر و عمر و شش سال اول حکومت عثمان و خلافت علی پذیرفتن حکمیت درست است. حکومت موروثی نیست که در این خصوص خوارج اولین گروهی از مسلمانان بودند که به قول محقق آلمانی به معنای امروزی جمهوری خواه بودهاند. انتخاب امام باید با رای صورت گیرد. حکومت اختصاص به علی و آل علی ندارد که در برابر این مدعا شیعه بود که حکومت متعلق به علی است. جایز است اساسا در عالم امامی نباشد. خروج بر ضد امامی که خلاف سنت عمل کند واجب است. ضرورت وجود امام به دو علت امامت نماز و امامت جهاد بودن است.
یوسفی اشکوری دو اصل اساسی از ویژگیهای خوارج را تکفیر مسلمانان و نفی حکومت موروثی دانست و توضیح داد: این دو ویژگی خوارج کاملا ابداعی و بسیار خطرناک بود و منشا بسیاری از فسادها قرار گرفت.
وی خوارج را از نظر طبقاتی دارای پایگاه مردمی دانست و افزود: این امر در حالی است که حکومتهای آن زمان همگی از پایگاه نخبه برخوردار بودند. خوارج از ابتدا تا پایان کار تنها گروهی بودند که پایگاه آنها از توده مردم بود؛ چرا که برخاسته از توده بودند و در میان صحابه نامداری وجود نداشت.
وی در ادامه افزود: این ادعا که حکومت نباید موروثی باشد بسیاری از توده مردم را به سمت خوارج جلب میکرد. از این موضوع امروزه به عنوان تفکر پوپولیستی یاد میشود.
وی ویژگی خوارج را به لحاظ دینی به پنج دسته تقسیم کرد و توضیح داد: اخلاص دینی یکی از ویژگیهای خوارج است که علی (ع) در نهج البلاغه به این موضوع اشاره نموده است. البته این امر نشانه عدل علی است.
خوارج اولین گروه پایه گذار آراء کلامی بودند.
او همچنین در پایان مهمترین ویژگی خوارج را به لحاظ فکری جمود و تعصب جاهلانه دانست و گفت: به لحاظ سیاسی نیز خوارج تنها گروهی از مسلمانان بودند که اعتقاد به حکومت موروثی نداشتهاند. با توجه به اینکه زمینه گسترش خوارج در جنوب ایران صورت گرفته است در این خصوص نیز باید مطالعات فراوانی صورت پذیرد.



فردی که تصمیم به چنین اقدام شومی داشته، خود، ریاست کمیته انضباطی دانشجویان را نیز عهده دار می باشد و لذا با «سوء استفاده» از موقعیت خود دانشجوی احضار شده را برای پذیرفتن خواسته ی پلید خود تحت فشار قرار داده است. پر واضح است که قرار گرفتن قدرت بی حد و حصر و غیرقابل نظارت در دستان نهادهایی همچون کمیته ی انضباطی و حراست، اقدامی اشتباه است و می تواند به چنین فجایعی منجر شود، همانگونه که پیشتر نیز در دانشگاه های دیگر همچون رازی کرمانشاه، سهند تبریز و ... شاهد چنین اتفاقات تأسف برانگیزی بوده ایم.
