روزبهانی، مدیرکل فرهنگی منصوب دکتر رهایی، این کانون ها را بنا بر صلاح دید شخصی خویش تعطیل و هر چه که نمایانگر وجود چنین کانونهایی بوده را به انبار دانشگاه منتقل کرده است. کمی که در این ارتباط کنکاش کنید می شنوید، روزبهانی در اسفندماه گذشته دستور داده بوده است"کانون قرآن صرفا به حفظ و قرائت قرآن بپردازد و به هیچ برنامه پژوهشی و تحلیلی در مورد قرآن مجوز داده نشود"و با این وجود از خود می پرسی که به راستی معنای آیه "کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته و لینذکر اولواالباب" (کتابی است پر از برکت و فایده که بتو نازل کردیم تا مردم در آیات آن بیندیشند و روشنفکران یادآور شوند) در تفسیر مدیران منصوب شده از سوی دولت نهم چیست؟ و با وجود چنین مسئولانی دیگر چه نیازی به تربیت مفسر در حوزههای علمیه وجود دارد؟
در روزگاری که هم گفتن مشکل بود و هم نگفتن، درد گفتن را به سکوت که همانا دروغ گفتنی بزدلانه و ریاکارانه بود ترجیح دادیم. مسیح وار به قصاص گناهی ناکرده بر صلیب شدیم و چگونه مردن را آموختیم و چگونه زیستن را و پرواز را برای رسیدن به آستانه رهایی به خاطر سپردیم. جاده های خلوت شب را با عشق و ایمان به آزادی طی کردیم، چون باور داشتیم که مرگ افراد مرگ افکار نیست، عمر شقایق کوتاه است و هیچ مرگ قشنگی بی دلیل نیست. "بخوان به نام گل سرخ در صحاری شب / که باغها همه بیدار و بارور گردند / بخوان ، دوباره بخوان / تا کبوتران سفید به آشیانه خونین دوباره برگردند
بی شک مهمترین خصلت جریان دانشجویی سیالیت آن است. هر نسلی می آید تا خود بیازماید و خطا کند و بر تجربه خویش بیافزاید. باید این حق را برای هر نسل به رسمیت شناخت. قدمای هر تشکلی انبانی از دغدغه و تجربه را با خود دارند. اما قطعاً این دغدغه و تجربه، حقی برای دخالت، خط دهی و کنترل آن مجموعه ایجاد نمی کند. بلکه باید با تضمین استقلال دانشجو و برقراری رابطه ای صحیح بر انباشت تجربیات افزود تا تربیت یافته گانی کارآزموده به بار آیند، که در غیر اینصورت گوش به فرمان هایی تهی از اندیشه و هویت ساخته می شوند که همواره بی ریشه و پیچک وار به دنبال مقتدایی می گردند. و عجبا که این آفت همچنان متوجه جریان دانشجویی است.
همه برنامههایی که تا امروز در حال پیگیری است و در این سالهای اخیر هم سرعت بیشتری به خود گرفته است، داستانی را کلید زد که از ممنوعیت ادامه تحصیل برای برخی از دانشجویان حکایت میکرد. داستان از آزمون کارشناسی ارشد سال 85 شروع شد؛ همان روزها که پذیرفتهشدگان به دانشگاهها مراجعه میکردند و به جای معاون آموزش به دفتر مدیر کل هسته گزینش وزارت علوم راهنمایی میشدند. فعالان صنفی در دوره کارشناسی و مدیران نشریات منتقد دانشجویی بزرگترین قشر ستارهداری بودند که در دانشگاههای سراسر کشور با تعجب به پاسخهای مبهم مسوولان ثبت نام دانشگاهها نگاه میکردند، مدیران آموزش هم اطلاعات بیشتری نداشتند؛ در آن روزها همه مسوولان وزارت علوم از وزیر تا معاونان کل داستان را تکذیب میکردند.
دهم تیرماه سال پیش که آقای کبودوند را در محل کارش بازداشت کردند فکر نمیکردم مدت بازداشتش اینقدر طولانی شود و نهایتاً چنین حکم سنگینی برایش صادر کنند. اکنون یک سال از در بند کردن محمدصدیق کبودوند گذشته و حکم ناعادلانهای که برای او صادر شده مورد اعتراض وکلای وی، فعالان و نهادهای حقوق بشری در سطح جهان، ایران و کردستان قرار گرفته است. حکمی که به دلیل تأسیس سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان و با استناد به مواد 498 و 500 قانون مجازات اسلامی ایران صادر شده در حالی که آگاهان و حقوقدانان تشکیل و فعالیت سازمان تحت ریاست ایشان را بر مبنای اصل 26 قانون اساسی مجاز و قانونی میدانند.
قدرت غیرمعقول باعث شده است که "دکتر مددی"ها نه از جایگاه مجری قانون، که از جایگاه قانون اعمال اراده کنند: "من قانون هستم. یا در برابر من تسلیم میشوی و یا از دانشگاه اخراجت میکنم." بیدلیل نیست که محافظه کاران از زیر سوال بردن قاطعانه متهم طفره میروند؛ چرا که دکتر مددی با قدرت زیادی که داشته است، به نوعی نمادی از حاکمیت بوده است و زیر سوال رفتن او درواقع زیر سوال رفتن تمام حاکمیت است. چگونه است که تعرض به دختری که به قصد تحصیل وارد دانشگاه شده و ناگهان خود را در چنگال یک فرد هوسباز میبیند، بیحرمتی به نظام تلقی نمیشود؛ ولی افشای رفتار غیرانسانی و خجالتآور یک استاد دانشگاه، ترویج فحشا و بیآبرو کردن نظام محسوب میگردد؟
یک قتل، دو مرگ و سه خودکشی اصلیترین تصویری است که جامعه دانشگاهی کشور از یک هفته اخیر خود در ذهن دارد. اگر تا دیروز اعتراض به رویکرد مسوولین وزارت علوم در محدودسازی فعالیتهای سیاسی و صنفی دانشجویان اولویتی انکارناپذیر بود اما امروز باید این متولیان را به حفاظت از جان دانشجویان دعوت کرد که مرگ دانشجو در صحن دانشگاه تابلوی غمانگیزی است که تصویر آن به آسانی از ذهن جامعه دانشگاهی محو نخواهد شد.
دانشجویانی که در هفتههای اخیر حاکمیت سکوت اجباری بر فضای دانشگاه را پذیرفتند و با نگاههایی معترض تنها به حضور در کلاسهای درس بسنده کردند، اکنون اما نگاههایشان رنگ اضطراب میگیرد وقتی پیکر نیمهجان دوست خویش را در مقابل دارند و در پشت سر اما چهره بیتفاوت مسوولین آموزشی را مینگرند.
حکایت امروز دانشگاههای ما، حکایت غمانگیزی است. دانشجویان روزی پیشتر بر «فکر و اندیشه» خود مهر تعلیق زدند تا شاید روزی دیگر خارج از فضای دانشگاه عرصهای برای بروز یابد،که مسوولین فعلی دانشگاهها تضارب فکر را نمیپسندند؛ همین دانشجویان اما امروز با چشمانی اشکبار پیکر همکلاسی خویش را تشییع میکنند و میدانند که اگر به تبلور دوباره فکر محصورشده خود امید بستهاند اما به جان یافتن دوباره همکلاسی امیدی نباید ببندند.
مرگ دانشجو در دانشگاه واقعیتی تلخ است اما تلختر از آن سخنانی است که مسوولین وزارت علوم در توجیه آنچه این روزها در حیطه مسوولیتشان رخ مینماید به زبان میآورند. چنانکه مدیری در دانشگاه علامه، خیل دانشجویان متاثر که جان دادن دوست را با چشمان مضطرب نگریستند، اینگونه تسلی میدهد: «دانشگاه بیمارستان نیست که پزشک داشته باشد.» اکنون میتوان همزبان با این مدیر دانشگاهی مدعی شد که «دانشگاه بیمارستان نیست» اما نمیتوان به راحتی در مقابل این پرسش تن به سکوت داد که «چرا جسم نیمهجان یک دانشجو ۴۵دقیقه بر کف کلاس درس رها میگردد در حالی که فاصله نزدیکترین بیمارستان با دانشکده کمتر از ۵ دقیقه است؟» مدیران دانشگاه علامه باید متوجه باشند که امدادرسانی سریع به دانشجوی بیمار حتی اگر نمیتوانست مانعی در مقابل مرگ او ایجاد کند اما حداقل تصویر مرگ لحظه به لحظه او را در ذهن دانشجویان دیگر به جای نمیگذاشت و در نهایت مرگ دانشجویی را در محیط دانشگاه رقم نمیزد.
اما شاید تاسفانگیزتر از اظهارنظر مسوول دانشگاه علامه طباطبایی، این سخن معاون پارلمانی وزیر علوم باشد که در توجیه قتل یک دانشجو در دانشگاه سبزوار به زبان آورده است: «حوادثی نظیر قتل یک دانشجو در جمع ۳ میلیون نفری دانشجویان کشور اجتنابپذیر است.» گویی متولیان کنونی وزارت علوم هنوز به تصویری جامع و شایسته از فضای علمی و دانشگاهی کشور دست نیافتهاند که اینچنین آسان حریم میان دانشگاه و جامعه را میشکنند و وقوع قتل دانشجویی را اجتنابناپذیر میخوانند. مگر نه اینکه سالها است دیواری از جنس اخلاق و فضیلت دانشگاه و جامعه را جدا کرده و دانشجو را به عنوان سفیر علمی و اخلاقی جامعه در سایه این دیوار به تحصیل گماشته است؟ اجتنابناپذیر خواندن یک قتل دانشجویی تنها از تفکری برمیآید که هنوز جایگاه رفیع دانشگاه را نشناخته و تنها گویی برای محدود ساختن فکر و اندیشه به پشت این دیوارهای فرهنگی هدایت شده است.
در سایه چنین تفکری است که جان آدمی نیز ارزشی نمییابد و مرگ یک دانشجو در محیط دانشگاه آنطور که بایسته است مورد توجه قرار نمیگیرد که گویی مسوولین وزارت علوم سنگهایی به مراتب سنگینتر برای جابهجایی در مقابل دارند. در این تفکر است که حقوق شهروندی دانشجویان ایرانی چنین آسان نادیده گرفته میشود و دانشگاه به محیطی ناامن برای زندگی دانشجویی بدل میشود.
