در روزگاری که هم گفتن مشکل بود و هم نگفتن، درد گفتن را به سکوت که همانا دروغ گفتنی بزدلانه و ریاکارانه بود ترجیح دادیم. مسیح وار به قصاص گناهی ناکرده بر صلیب شدیم و چگونه مردن را آموختیم و چگونه زیستن را و پرواز را برای رسیدن به آستانه رهایی به خاطر سپردیم. جاده های خلوت شب را با عشق و ایمان به آزادی طی کردیم، چون باور داشتیم که مرگ افراد مرگ افکار نیست، عمر شقایق کوتاه است و هیچ مرگ قشنگی بی دلیل نیست. "بخوان به نام گل سرخ در صحاری شب / که باغها همه بیدار و بارور گردند / بخوان ، دوباره بخوان / تا کبوتران سفید به آشیانه خونین دوباره برگردند
بی شک مهمترین خصلت جریان دانشجویی سیالیت آن است. هر نسلی می آید تا خود بیازماید و خطا کند و بر تجربه خویش بیافزاید. باید این حق را برای هر نسل به رسمیت شناخت. قدمای هر تشکلی انبانی از دغدغه و تجربه را با خود دارند. اما قطعاً این دغدغه و تجربه، حقی برای دخالت، خط دهی و کنترل آن مجموعه ایجاد نمی کند. بلکه باید با تضمین استقلال دانشجو و برقراری رابطه ای صحیح بر انباشت تجربیات افزود تا تربیت یافته گانی کارآزموده به بار آیند، که در غیر اینصورت گوش به فرمان هایی تهی از اندیشه و هویت ساخته می شوند که همواره بی ریشه و پیچک وار به دنبال مقتدایی می گردند. و عجبا که این آفت همچنان متوجه جریان دانشجویی است.
همه برنامههایی که تا امروز در حال پیگیری است و در این سالهای اخیر هم سرعت بیشتری به خود گرفته است، داستانی را کلید زد که از ممنوعیت ادامه تحصیل برای برخی از دانشجویان حکایت میکرد. داستان از آزمون کارشناسی ارشد سال 85 شروع شد؛ همان روزها که پذیرفتهشدگان به دانشگاهها مراجعه میکردند و به جای معاون آموزش به دفتر مدیر کل هسته گزینش وزارت علوم راهنمایی میشدند. فعالان صنفی در دوره کارشناسی و مدیران نشریات منتقد دانشجویی بزرگترین قشر ستارهداری بودند که در دانشگاههای سراسر کشور با تعجب به پاسخهای مبهم مسوولان ثبت نام دانشگاهها نگاه میکردند، مدیران آموزش هم اطلاعات بیشتری نداشتند؛ در آن روزها همه مسوولان وزارت علوم از وزیر تا معاونان کل داستان را تکذیب میکردند.
دهم تیرماه سال پیش که آقای کبودوند را در محل کارش بازداشت کردند فکر نمیکردم مدت بازداشتش اینقدر طولانی شود و نهایتاً چنین حکم سنگینی برایش صادر کنند. اکنون یک سال از در بند کردن محمدصدیق کبودوند گذشته و حکم ناعادلانهای که برای او صادر شده مورد اعتراض وکلای وی، فعالان و نهادهای حقوق بشری در سطح جهان، ایران و کردستان قرار گرفته است. حکمی که به دلیل تأسیس سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان و با استناد به مواد 498 و 500 قانون مجازات اسلامی ایران صادر شده در حالی که آگاهان و حقوقدانان تشکیل و فعالیت سازمان تحت ریاست ایشان را بر مبنای اصل 26 قانون اساسی مجاز و قانونی میدانند.
قدرت غیرمعقول باعث شده است که "دکتر مددی"ها نه از جایگاه مجری قانون، که از جایگاه قانون اعمال اراده کنند: "من قانون هستم. یا در برابر من تسلیم میشوی و یا از دانشگاه اخراجت میکنم." بیدلیل نیست که محافظه کاران از زیر سوال بردن قاطعانه متهم طفره میروند؛ چرا که دکتر مددی با قدرت زیادی که داشته است، به نوعی نمادی از حاکمیت بوده است و زیر سوال رفتن او درواقع زیر سوال رفتن تمام حاکمیت است. چگونه است که تعرض به دختری که به قصد تحصیل وارد دانشگاه شده و ناگهان خود را در چنگال یک فرد هوسباز میبیند، بیحرمتی به نظام تلقی نمیشود؛ ولی افشای رفتار غیرانسانی و خجالتآور یک استاد دانشگاه، ترویج فحشا و بیآبرو کردن نظام محسوب میگردد؟
پس چرا پس از گذشت 30 سال باز هم ناچاریم از زور و تهدید و مجازات سخن بگوییم تا فرهنگ دینی را ترویج کنیم؟ تا جایی که امکان داشته است از ورود و تبلیغ و ترویج فرهنگ غرب و شرق به این کشور جلوگیری به عمل آمده است. از ممنوع بودن ویدیو تا ممنوع بودن ماهواره و فیلترینگ سایت ها و پارازیت های رادیویی و... همه و همه تا به حال با جدیت تمام پیگیری و اعمال شده است. پس چرا هنوز از مدهای لباس و موی سر غربی و شرقی سخن می گوییم و برای کسانی که این قبیل لباس ها و مدل موها را داشته باشند مجازات تعیین می کنیم؟
به سوم تیرماه نزدیک میشویم. سال گذشته در چنین روزهایى ایران در تب و تاب انتخابات ریاست جمهورى بسر میبرد. بسیارى نا امید از کارنامهی اصلاحطلبان، در انتخابات شرکت نکردند و یا آنرا تحریم کردند. اکنون یک سال از این انتخابات میگذرد و مخالفین و موافقین هنوز در گیرودار پرداختن به عوامل و عواقب پیروزى اصولگرایان در انتخابات دور نهم ریاست جمهورى هستند. نتایج این انتخابات براى کسانى که طرفدار تحولى دمکراتیک هستند، چگونه ارزیابى میشود؟ این سئوال را رادیو صدای آلمان ( دویچه وله ) از آقاى اکبر گنجى پرسیده است که متن این گفت و گو را در پی می خوانید. در برابر نیروى پراکنده اصلاحطلبان، جناح موسوم به اصولگرا با شعارهاى عدالت اجتماعى در ازای بىبها کردن دمکراسى به قدرت رسید. جناحى که هشت سال از پس پرده، اراده خود را در بسیارى روندهاى سیاسى و اقتصادى، تحمیل کرد، اکنون در جلوى صحنه قرار گرفته است. مقایسه وضع امروز با دوره گذشته نه تنها مسئلهی دستاندرکاران سیاست، بلکه زندگى روزمره مردم نیز هست. به تجربه هشت سالهی دولت اصلاحات از منظرهاى مختلف و گاه متضادى برخورد میشود. از جمله نگاهی که اکبر گنجی به این تجربه دارد.
آقاى گنجى، پارهای صاحبنظران مسایل سیاسی ایران بر این عقیدهاند که سیاست فعلی حاکم بر ایران جای هیچ امیدواری باقی نگذاشته است. عدهای هم بر این نظرند که امکان تحول مسالمتآمیز با وجود همین حکومت وجود دارد و گروه دیگری هم معتقدند که اتفاقا با روی کارآمدن یک حکومت اصولگرا جایی برای توهم باقی نمیماند و بالاخره همه چیز یکسره میشود. نظر شما چه هست؟
اکبر گنجی: من همچنان خواهان مبارزات مسالمتآمیز هستم. ما هرگز به خشونت متوسل نخواهیم شد. ما خشونت و ترور را محکوم میکنیم. هرکس از راه خشونت بخواهد تغییری ایجاد بکند، حتا اگر پیروز و موفق بشود، حکومت ترور و وحشت و خشونت را برقرار میکند. ما همچنان مبارزات مسالمتآمیز خودمان را ادامه خواهیم داد. هدف ما تحکیم یک نظام کاملا دمکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر است. برای اینکار باید مبارزه کرد، باید ایستاد و باید شجاعت و جسارت هم داشت.
آیا تلاش برای دستیابی به حقوق بشر و آزادیهایی که به آن اشاره میکنید در ادامهی همان حکومت اصلاحطلبان، حتا در صورت رویکارآمدن چهرههای ناپیگیر آن، سهلتر از اوضاع فعلی نبود؟
اکبر گنجی: ما ۸ سال تجربهی حکومت اصلاحطلبان را داشتیم. من همیشه اصلاحات را تعریف میکنم، یعنی گذار به یک حکومت جمهوری دمکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر. به گمان من گذار به یک جمهوری تمام عیار در چارچوب ساختار حقوقی، یعنی قانون اساسی، در ساختار حقیقی رژیم جمهوری اسلامی ایران امکان ناپذیر است. اگر شما التزام به قانون اساسی داشته باشید چنین گذاری نمیتواند صورت بگیرد. این گذار میتواند صورت بگیرد، تنها بدون آنکه شما التزامی به قانون اساسی داشته باشید.
این گذار به شکل مسالمتآمیز چگونه امکانپذیر است؟ این سوال را برای این میکنم که بدانم نظرتان راجع به تحریم انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته، که به عقیده گروهى نتیجهاش وضع فعلیست و این گذار را به مراتب سختتر کرده، چه هست؟
اکبر گنجی: راجع به این وضعیت عموما من چنین قضاوتی ندارم. به گمان من اگر مثلا در سال ۷۶ بجای آقای خاتمی که پیروز شد محافظهکاران پیروز میشدند و قدرت دست آنها میافتاد، شاید همان سالها مشکل ما حل میشد. و به گمان من وضعیت فعلی بهضرر پروژه دمکراسیخواهی ایران نیست و این اتفاقا بسیار بسیار به نفع پروژه جمهوریخواهی و دمکراسیخواهیست و این نشان میدهد که وقتی جمهوری اسلامی قوای خودش را به فعلیت میرساند چه صورت و سیرتی پیدا میکند.
میتوانید بگوید که این حکومت فعلی درعمل چگونه به نفع دمکراسیخواهی تمام میشود؟
اکبر گنجی: بهرحال وضعیت امروز قضاوت جامعه جهانی راجع به ایران را بهدنبال دارد که شاهد آن هستیم چه هست و رفته رفته در جامعه خودمان هم این اجماعاش شکل میگیرد و خودش را نمایان خواهد کرد. آن شعارهای پوپولیستی و ایدئولوژیک، که پول نفت سر سفرههای مردم میبریم، عدالت میآوریم، فقر را رفع میکنیم، تمام اینها در عمل نشان داده شده که شعارهایی غیرواقعی بوده و مطلقا توان چنین کاری را ندارند. حتا با درآمدهای چشمگیر نفتی که در طول تاریخ ایران بینظیر است، بازهم امکان چنین کاری را ندارند و نخواهند داشت. و مردم و تودهها بوضوح خواهند فهمید که آن شعارها اجرانشدنی بوده و هیچوقت در شرایط غیردمکراتیک امکان حل مسایل بنیادین و اساسی وجود ندارد. استبداد ریشه تمام فسادهای اقتصادی و سیاسیست. مشخص است که ما هم همچون مردم عدالتخواهیم و همه عدالت را میخواهیم، همه دوست داریم که مشکل فقر، مشکل فساد، مشکل تبعیض حل بشود و یک جامعه بسامان و مرفه، یک جامعه توسعهیافته داشته باشیم. اما مهم تحلیل این است، که آیا با روشهای استبدادی میشود عمل کرد، یا با روشهای دمکراتیک؟ اگر ما شعار دمکراسی میدهیم، اگر ما شعار آزادی میدهیم، اگر ما شعار حقوق بشر میدهیم، به این خاطر است که معتقدیم فقط و فقط به روشهایی دمکراتیک میشود مسایل بنیادین جامعه خودمان را حل کنیم. فقط و فقط به روشهای دمکراتیک است که ما میتوانیم مسایلمان را حل و مشکلاتمان را رفع بکنیم. اینکه طرفداران دمکراسی براین اعتقادند، شکی نیست. سوال من این است که طرف مقابل را چگونه باید متقاعد کرد که به روشهای مسالمتآمیز به این دمکراسیخواهی تن بدهد؟ چون از پاسخی که شما دادید، من به این نتیجه رسیدم که شما به گروه سوم تعلق پیدا میکنید که میگویند با روی کار آمدن یک حکومت اصولگرا هیچ توهمی باقی نمیماند! خوب، در شرایط فعلی چگونه باید این گذار را عملی کرد؟
اکبر گنجی: اینکه میشود حکومت را به این قانع کرد یا نه، این سوال بسیار دشواری هست. چون بهرحال و معمولا قدرت خیلی چیز جذابیست و افرادی که بقدرت دستیافتهاند، خصوصا قدرت مطلقه، حاضر نیستند براحتی قدرت را از دست بدهند. لذا، من چنین عقلانیتی در این امر نمیبینم که در شرایط فعلی دمکراسی را بپذیرد. اما ما باید به مبارزات دمکراتیک خودمان ادامه بدهیم، باید جسارت و شجاعت بخرج بدهیم، باید هزینه رسیدن به این آزادی و دمکراسی را بپردازیم و بدون پرداخت هزینههای لازم مطلقا نمیتوانیم به دمکراسی و آزادی و حقوق بشر دست بیابیم.
فقط یک سوال از شما دارم و آن که چرا اگر اصلاحطلبان همچنان سر کار میماندند، این به ضرر دمکراسی تمام میشد؟
اکبر گنجی: من نمیگویم حتما به ضرر دمکراسی تمام میشد، من میگویم تجربه ۸ سالهی ما نشان داده که دستاوردهایمان بسیار ناچیز بود و حرف من این است که درچارچوب قانون اساسی ایران، تاکید میکنم، در چارچوب قانون اساسی ایران گذار به یک نظام جمهوری دمکراتیک متلزم به آزادی و دمکراسی امکان ناپذیر است.
منبع : صدای آلمان
